با آغاز اجرای آتش بس میان رژیم صهیونیستی و جنبش مقاومت اسلامی “حماس” از صبح روز پنج شنبه (۱۹/۶/۲۰۰۸)، ناظران و تحلیلگران سیاسی نگرانی های خود را نسبت به نقض این آتش بس و تداوم نیافتن آن تا پایان مدت ۶ ماهه تعیین شده اعلام کردند و در این زمینه بیشتر بر دو مساله اساسی تاکید داشتند: پرونده سیاه رژیم صهیونیستی در زمینه نقض آتش بس های گذشته و سوء نیت این رژیم در قبال آتش بس کنونی که در اظهارات نخست وزیر و وزیر جنگ آن که این آتش بس را “شکننده” توصیف کرده اند، به وضوح قابل مشاهده است.   

به رغم اینکه، آتش بس میان گروه های فلسطینی و از جمله جنبش حماس با رژیم صهیونیستی، به تعبیر کارشناسان و ناظران اولین روزهای خود را به سلامتی پشت سر گذاشت، اما این مساله باعث نمی شود که جنبش حماس سه مورد نقض آتش بس از سوی رژیم صهیونیستی تنها پس از گذشت چند ساعت از آغاز اجرای آتش بس را نادیده بگیرد، بلکه این جنبش پیشاپیش رژیم صهیونیستی را مسئول هر گونه ضربه احتمالی به خود معرفی کرد. موارد سه گانه نقض آتش بس، شامل دو مورد تیراندازی از برج های نظامی صهیونیستی در شرق خان یونس به سوی کشاورزان فلسطینی در شرق شهرک خزاعه و منازل شهروندان فلسطینی در شرق شهرک القراراه است که این دو حادثه هیچ خسارت جانی به همراه نداشت. در حادثه ای دیگر، قایق های جنگی رژیم صهیونیستی چهار گلوله خمپاره به سوی قایق های ماهیگیری صیادان فلسطینی در شمال نوار غزه شلیک کردند و به سوی کشاورزان منطقه شرقی خان یونس واقع در جنوب نوار غزه تیراندازی کردند.

دکتر “سامی ابو زهری” سخنگوی جنبش حماس در واکنش به این موارد نقض آتش بس و اظهارات مقامات صهیونیستی درباره ماهیت آتش بس میان طرفین، اظهار داشت که این اقدامات و اظهارات نشانگر “سوء نیت رژیم صهیونیستی” در قبال آتش بس است و جنبش حماس آماده است تا با پیامدهای هر دو گزینه آتش بس و تجاوزات رژیم صهیونیستی مقابله کند.

پرونده سیاه رژیم صهیونیستی

آتش بس کنونی میان طرفین فلسطینی و صهیونیستی پنجمین مورد از آتش بس های امضا شده میان طرفین از زمان آغاز انتفاضه الاقصی در سال ۲۰۰۰ میلادی است و با دقت در چهار مورد آتش بس گذشته به این نتیجه می رسیم که در هر چهار مورد، این رژیم اشغالگر قدس بود که اقدام به نقض آتش بس کرد. اولین مورد آتش بس میان طرفین فلسطینی و صهیونیستی پس از ورود “آریئل شارون” نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی به صحن های مسجد مبارک الاقصی در تاریخ ۲۸/۹/۲۰۰۰ و متعاقب آن آغاز انتفاضه الاقصی و درگیری های شدید در کرانه باختری و نوار غزه، از سوی “یاسر عرفات” رئیس سابق تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام شد.

اما این آتش بس خیلی زود نقض شد و ارتش صهیونیستی حملات خود علیه ملت فلسطین را شدت بخشید که این مساله باعث شد که عرفات در تاریخ ۱۶/۱۱/۲۰۰۰ ضمن اعلام دومین آتش بس، توقف حملات رژیم صهیونیستی و از سرگرفته شدن مذاکرات میان طرفین را خواستار شود. رژیم اشغالگر قدس پس از اعلان این آتش بس حملات خود علیه ملت فلسطین را کاهش داد، اما هر از چند گاهی اقدام به فعالان فلسطینی می کرد که ترور “رائد الکرمی” از فرماندهان نظامی جنبش فتح منجر به نقض آتش بس دوم شد.

نقض آتش بس به دلیل سیاست ترور رژیم صهیونیستی

سومین آتش بس میان طرفین فلسطینی و صهیونیستی در تاریخ ۲۹ ژوئن سال ۲۰۰۳ به امضا رسید که به موجب آن، ۴ گروه فلسطینی به طور یکجانبه متعهد به عدم تیراندازی به مدت ۳ ماه شدند و جنبش فتح نیز اعلام کرد که به مدت ۶ ماه هیچگونه تیراندازی انجام نخواهد داد، اما جنبش های حماس و جهاد اسلامی در تاریخ ۲۲ آگوست همین سال و پس از ترور مهندس “اسماعیل ابو شنب” از رهبران جنبش حماس توسط نظامیان رژیم صهیونیستی پایان آتش بس میان را اعلام کردند.

پس از رحلت “یاسر عرفات” رئیس سابق تشکیلات خودگردان فلسطین و انتخاب “محمود عباس” به جای وی، رایزنی با گروه های فلسطینی برای اعلام چهارمین آتش بس از سر گرفته شد که در نتیجه گروه های فلسطینی همزمان با مذاکرات مقدماتی توافقنامه قاهره، چهارمین آتش بس میان خود و طرف صهیونیستی را به مدت یک سال اعلام کردند که به نوبه خود، طولانی آتش بس میان طرفین بود و از ماه مارس سال ۲۰۰۵ آغاز شد.

در ۱۲ سپتامبر همین سال، ارتش صهیونیستی پس از ۳۸ سال اشغالگری به صورت یکجانبه از نوار غزه عقب نشینی کرد و پس از آن، گروه های فلسطینی با توافق میان خود، مقدمات برگزاری انتخابات پارلمانی فلسطین را فراهم کردند، اما این آتش بس نیز خیلی بیشتر از سر رسید خود به طول نیانجامید و به محض پیروزی جنبش مقاومت اسلامی “حماس” در انتخابات ۲۵ ژانویه سال ۲۰۰۶، ارتش صهیونیستی حملات خود به نوار غزه و کرانه باختری و روند شهرک سازی در کرانه باختری را شدت بخشیده و نوار غزه را تحت محاصره و حملات شدید خود قرار داد. با پایان آتش بس میان طرفین در ماه مارس سال ۲۰۰۶، ارتش صهیونیستی عملیات های نظامی خود؛ به ویژه در نوار غزه را از سر گرفت و گروه های فلسطینی نیز در مقابل با شلیک موشک به سوی شهرک های صهیونیست نشین اطراف نوار غزه به این حملات ارتش صهیونیستی پاسخ می دادند و این روند تا زمان امضای پنجمین توافقنامه آتش بس میان طرفین فلسطینی و صهیونیستی در تاریخ ۱۷/۶/۲۰۰۸ ادامه یافت.

نقش میانجیگرانه مصر

به رغم اینکه هر لحظه احتمال نقض آتش بس میان رژیم صهیونیستی و فلسطین توسط طرف صهیونیستی وجود دارد، ناظران سیاسی به چندین دلیل احتمال ماندگاری آتش بس کنونی را بیشتر از موارد قبلی می دانند:  

-         نخست اینکه این اولین آتش بسی است که با نظارت یک طرف عربی (جمهور مصر) صورت می گیرد و زمان زیادی طول کشید تا این آتش بس به امضا رسیده و اجرای آن عملا دو روز بعد از امضای آن آغاز شود. از سوی دیگر، نقش میانجیگرانه مصر در امضای توافقنامه آتش بس باعث می شود که این دولت اهتمام زیادی به پایبندی طرفین فلسطینی و صهیونیستی نسبت به مفاد این آتش بس داشته باشد و از نقض آن توسط هر یک از طرفین جلوگیری کند. به عبارت دیگر می توان گفت که حضور مصر در روند امضا و اجرای این توافقنامه، رژیم صهیونیستی را در تنگنا قرار می دهد؛ به ویژه اینکه رژیم صهیونیستی سعی دارد با حفظ روابط خود با کشورهای عربی منطقه، از آنها برای میانجیگری در مسائل مهم دیگری مانند آزادی “گلعاد شالیت” نظامی صهیونیستی اسیر گروه های مقاومت فلسطین بهره گیرد.

دکتر “خلیل الحیه” از رهبران برجسته جنبش حماس در پاسخ به سوالی درباره واکنش این جنبش در قبال نقض احتمالی آتش بس از سوی رژیم صهیونیستی اظهار داشت که « در صورتی که رژیم صهیونیستی به هر نحوی آتش بس را نقض کند، این مساله به دولت مصر که نقش میانجی در مساله آتش بس میان طرفین دارد، اطلاع داده خواهد شد.»

اهرم فشار

- مساله دیگر در این میان وجود یک اهرم فشار در دست گروه های مقاومت و به ویژه جنبش حماس که همان اسارت شالیت باشد، است که می تواند پایبندی رژیم صهیونیستی به توافقنامه آتش بس را تضمین کند. با وجود تاکید جنبش حماس بر جدا بودن مساله آزادی شالیت با مساله آتش بس، پر واضح است که رژیم صهیونیستی سعی دارد از آتش بس ایجاد شده میان طرفین برای آزادی شالیت استفاده کند و در همین راستا تلاش دارد که مساله بازگشایی گذرگاه مرزی رفح میان نوار غزه و مصر را به آزادی شالیت مشروط کند و شاید هم از همین رو بود که تمایل بیشتری نسبت به آتش بس از خود نشان می داد. هر چند که آتش بس نمی تواند جنبش حماس را به آزادی شالیت وادار کند و تاکید این جنبش بر جدا بودن مساله آزادی شالیت از مساله آتش بس نیز گویای همین مساله است، اما رژیم صهیونیستی امیدوار است که برقراری آتش بس باعث تسهیل در روند آزادی شالیت شود.  

- دلیل دیگر بر احتمال بالای بقای آتش بس کنونی در مقایسه با آتش بس های قبلی امضا شده میان طرفین فلسطینی و صهیونیستی، افزایش قدرت نظامی جنبش حماس و دیگر گروه های مقاومت فلسطین باشد که در کنار بحران های متعدد جامعه صهیونیستی باعث شد که رژیم صهیونیستی پس از مانورها و جنگ تبلیغاتی گسترده در زمینه حمله به نوار غزه، با در نظر گرفتن خسارت های جانی احتمالی این حمله، از انجام آن صرفنظر کرده و به آتش بس با گروه های مقاومت فلسطین و در راس آنها جنبش حماس تن در دهد. تمرین اولیه رژیم صهیونیستی برای حمله به نوار غزه که در عملیات “زمستان داغ” در ماه مارس سال گذشته میلادی نمود پیدا کرد به رژیم صهیونیستی ثابت کرد که در صورت حمله به نوار غزه، خسارت های جانی زیادی به نیروهای آن وارد خواهد آمد و علاوه بر این، حتی در صورت براندازی دولت حماس در نوار غزه، نمی تواند جنبش حماس به عنوان یک گروه فعال در زمینه های سیاسی، اجتماعی و مقاومتی را نابود کند. نگرانی رژیم صهیونیستی از احتمال کشته شدن شالیت در هر گونه عملیات نظامی این رژیم به نوار غزه نیز از دیگر عواملی بود که باعث خودداری ارتش صهیونیستی از حمله به نوار غزه و موافقت کردن رژیم اشغالگر قدس با آتش بس شد.

بحران داخلی رژیم صهیونیستی

- مساله دیگر در این میان این است که آتش بس میان رژیم صهیونیستی و گروه های فلسطینی با حمایت جامعه بین المللی و کشورهای بزرگ عربی مواجه شده است و در نتیجه نقض آن از سوی رژیم صهیونیستی، سیل انتقادات را به سوی این رژیم سرازیر خواهد کرد و تمامی طرف ها این رژیم را عامل اصلی بازگشت امور به گرداب خشونت و تکرار حوادث کشتار فلسطینیان و تخریب منازل و زیر ساخت های اساسی آنها خواهند دانست و از سوی دیگر، آنها به این نتیجه خواهند رسید که جنبش حماس قربانی سیاست های رژیم صهیونیستی است.

- وضعیت کنونی رژیم صهیونیستی و بحران های موجود در وزارتخانه های این رژیم و نیز قرار گرفتن آن در آستانه انتخابات زود هنگام ریاست حزب کادیما و نخست وزیری، این رژیم را وادار به موافقت با آتش بس می کند تا ضمن ساماندهی اوضاع داخلی خود و توقف شلیک موشک های گروه های مقاومت نوار غزه به سوی شهرک های صهیونیستی و توقف عملیات شهادت طلبانه مبارزان فلسطینی در عمق خاک فلسطین اشغالی و نیز عملیات های پیشرفته آنها در گذرگاه ها شود تا بدین ترتیب گروه های سیاسی و نظامی و امنیتی این رژیم به راحتی بتوانند توجه خود را بر روی جنگ داخلی معطوف کنند.

ضربه های سنگین

- تهدید گروه های مقاومت فلسطین مبنی بر واکنش سنگین به نقض احتمالی آتش بس از سوی رژیم صهیونیستی و نیز ساکت ننشستن در مقابل تجاوزات احتمالی این رژیم به ملت فلسطین نیز می تواند عامل دیگری در خودداری رژیم صهیونیستی از نقض آتش بس کنونی باشد.

گردان های شهید “عزالدین قسام” شاخه نظامی جنبش مقاومت اسلامی “حماس” در همین زمینه، با صدور بیانیه ای به مناسبت آغاز اجرای توافقنامه آتش بس، نسبت به هر گونه نقض این آتش بس هشدار داده و آمادگی خود برای واکنش در مقابل پیامدهای آتش بس با رژیم صهیونیستی را اعلام کرد. این گردان ها اعلام کرد که در صورت عدم پایبندی رژیم صهیونیستی به مفاد توافقنامه آتش بس امضا شده میان طرفین ضربه نظامی سختی به این رژیم وارد خواهد کرد و آتش بس به هیچ حال هدیه ای مجانی به رژیم صهیونیستی نخواهد بود.

مصرف داخلی

ناظران سیاسی بر این باورند که اظهارات اولمرت و باراک که توافقنامه “آرام سازی” میان این رژیم و جنبش حماس را “شکننده” توصیف کرده و از آمادگی ارتش صهیونیستی برای عملیات نظامی گسترده علیه نوار غزه سخن گفته بودند، ناشی از انتقادات وارده به آنها از سوی مقامات دولتی و حزبی و نیز افکار عمومی جامعه صهیونیستی است که به دلایل حزبی یا قبول نداشتن این گرایش، مخالف “آتش بس” هستند. در این مورد می توان به اظهارات “شائول موفاز” معاون نخست وزیر و وزیر حمل و نقل رژیم صهیونیستی اشاره کرد که توافقنامه “آرام سازی” را به منزله تسلیم رژیم صهیونیستی در برابر جنبش حماس دانسته و تصریح کرده است که شیوه تعامل باراک با مسائل امنیتی در سایه شلیک موشک های قسام و بمباران شهرک های جنوبی فلسطین اشغالی (شهرک های واقع در نقب غربی و عسقلان و اسدوروت) توان بازدارندگی رژیم صهیونیستی را به طور کامل به تحلیل برد.

“حاییم رامون” معاون نخست وزیر رژیم صهیونیستی نیز توافقنامه “آرام سازی” میان جنبش حماس و رژیم صهیونیستی را به منزله « به رسمیت شناختن رسمی جنبش حماس از سوی رژیم صهیونیستی و بیان این اعتراف در قالب عبارات زیبا و قابل قبول از سوی افکار عمومی جامعه صهیونیستی» توصیف کرده و تاکید کرده است که «موافقت رژیم صهیونیستی با “آرام سازی” ضربه ای محکم به پیکره تشکیلات خودگردان وارد می کند و به منزله پذیرش وجود “حماسستان” در نوار غزه است.»

آتش بس یک راهکار سیاسی بود که گروه های مقاومت فلسطین به منظور فراهم کردن شرایط برای بازگشت زندگی شهروندان فلسطینی به روال عادی؛ به ویژه در زمینه های اقتصادی و امنیتی در منطقه تحت محاصره نوار غزه آنرا اتخاذ کردند. ناظران سیاسی معتقدند که گروه های مقاومت در طول مدت آرام سازی همچنان آمادگی خود را حفظ کرده و خواهد توانست با هر گونه نقض احتمالی آتش بس از سوی رژیم صهیونیستی یا حملات ارتش آن مقابله کند و از سوی دیگر، این آرام سازی فرصتی برای گروه های مقاومت فراهم می کند تا مبارزان آنها نفسی تازه کرده و گروه های مقاومت با تجدید قوا و ساماندهی بهتر مبارزان خود برای مراحل بعدی آماده شوند.