نویسنده: رضا عابدی گناباد
اقدام شجاعانه ی « رجب طیب اردوغان» نخست وزیر ترکیه در اجلاس جهانی اقتصاد در «داووس» و انتقادات صریح و کم سابقه وی از « شیمون پرز» رئیس جمهور رژیم اشغالگر قدس بلافاصله در صدر اخبار رسانه های دیداری و شنیداری غرب و به ویژه خاور میانه قرار گرفت. در این میان گروهی که عمدتاً در طیف رسا نه های غربی و صهیونیستی قرار می گرفتند با ابراز تعجب از واکنش نخست وزیر اسلام گرای ترکیه همانند حوادث گذشته، همچون پرتاب کفشهای خبرنگار عراقی به سوی بوش این اقدام را نشانه ای از عصبانیت و احساسی شدن اردوغان تفسیر کردند.
در نقطه مقابل این رویکرد، برخی از رسانه های مستقل منطقه و معدودی از رسانه های جهان ضمن استقبال از این حرکت اردوغان در داووس، این واکنش را نشان دهنده ی اوج نفرت مسلمانان جهان از اقدامات جنایتکارانه اخیر اسرائیل در نوار غزه دانستند. این گروه از رسانه ها واکنش اردوغان را نشانه ای مبنی بر خارج شدن رهبری خاور میانه از دست اعراب و سپرده شدن آن به کشور های غیر عرب تفسیر کردند. در این میان سکوت معنادار برخی از رهبران جهان عرب در قیاس با اقدام اردوغان که می بایست از جانب آنان صورت می گرفت، باعث ایجاد موجی از نفرت ِمضاعف نسبت به آنان شد. رهبران دول سازشکار عرب چون مصر و عربستان سهم بیشتری را در این میانه به خود اختصاص دادند. در داخل ترکیه نیز اقدام نخست وزیر این کشور علارغم غیر دیپلماتیک و تبلیغاتی خواندن آن توسط نخبگان سکولار و کمالیست ترکیه با استقبال کم نظیر افکار عمومی این کشور مواجه شد.به هر تقدیر این رخداد جالب توجه موجبات مطرح شدن سه سؤال اساسی را در اذهان تحلیل گران سیاسی فراهم آورده. سه سؤالی که پاسخ به آن هدف از نگارش این نوشتار خواهند بود.
۱- چرا این اقدام اردوغان برای غرب و حتی رژیم اشغالگر قدس عجیب بود؟
۲- چرا اردوغان دست به این اقدام زد؟
۳- این اقدام اردوغان چه پیام هایی را به دنبال خواهد داشت؟
در پاسخ به پرسش اول باید گفت:
الف) الگوی ترکیه به عنوان نظامی لائیک و طرفدار غرب همواره مورد حمایت غرب و به ویژه آمریکا بوده است. در واقع جهان سرمایه داری همواره سعی نموده که الگوی حکومتی ترکیه را به عنوان « آلترناتیو» اسلام سیاسی صادر شده از سوی جمهوری اسلامی برای کشورهای اسلامی مطرح نماید. با این فرض همواره تصویری سکولار، لائیک و طرفدار غرب از ترکیه توسط رسانه های غربی ارائه می شد. شاید این پیش فرض یکی از دلایل شگفتی دنیای غرب از این اقدام اردوغان باشد.
ب) ترکیه به عنوان اولین کشور اسلامی و تنها عضو مسلمان ناتو در سال ۱۹۴۹ میلادی اسرائیل را به رسمیت شناخت. این اقدام ترکیه در سالهای بعد با گسترش روابط سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی گسترده با رژیم غاصب اسرائیل به ویژه پس از سقوط دولت اسلام گرای حزب رفاه به رهبری « نجم الدین اربکان« به اوج خود رسید. این رویکرد ترکها منجر به تبدیل شدن آنکارا به عنوان متحد استراتژیک اسرائیل را در منطقه فراهم کرد.
ج) ترکیه و برخی از دولت های اسلامی در سال های اخیر سعی نموده اند که از رابطه با اسرائیل به عنوان ابزاری برای جذب کمک های اقتصادی این رژیم و جلب نظر غرب و خصوصاً اتحادیه اروپا استفاده نمایند. آنکارا نیز با آگاهی از این مسئله که نزدیکی به اسرائیل می تواند از حساسیت های اتحادیه اروپا برای ورود این کشور به اتحادیه اروپا بکاهد، سعی نمود تا تصویری میانه رو و مطلوب اسرائیل را از خود در مجامع بین المللی ارائه دهد.
د) در ماه های اخیر ترکیه با اقداماتی سعی در میانجیگری میان سوریه و اسرائیل را داشت. هر چند که یکی از اهداف ترکیه از این گونه رویکردها کسب اعتبار است ولی واکنش هوشمندانه و انسان دوستانه اردوغان از نظر تحلیل گران آمریکایی و غربی با توجه به نقش میانجیگری ترکیه رویکردی غجیب و حتی مخالف منافع راهبردی آنکارا ارزیابی شد. هر جند که استقبال بی نظیر مردم ترکیه از اردوغان در فرودگاه در نیمه های شب و ابراز خرسندی و شادمانی مردم مسلمان ترکیه و خاور میانه عکس دیدگاه فوق را به اثبات رساند.
در پاسخ به سؤال دوم باید گفت:
الف ) علارغم موارد گفته شده در بالا و همچنین اقدامات ضد دینی ” کمال آتاتورک” و رهبران کمالیست ترکیه، اعتقادات مذهبی و دینی در میان مردم ترکیه همچنان قوی است. به طوری که هنوز هم بسیاری از مردم ترکیه نسبت به مسائل جهان اسلام حساسیت زیادی دارند. مسئله ای که نمود آن در تظاهرات گسترده و پی در پی دهه ۹۰ میلادی در قبال فجایع بالکان، جنگ ۳۳ روزه لبنان و جنگ ۲۲ روزه اخیر غزه کاملاً مشهود بود. هنوز هم بسیاری از مردم ترکیه رؤیای رهبری جهان اسلام را در سر می پرورانند . حزب عدالت وتوسعه و و اردوغان نیز که عصاره رأی ملت ترکیه هستند قطعاً نمی توانند در مورد احساسات مردم مسلمان ترکیه بی تفاوت باشند.
ب ) علیرغم ارتباطات پیدا و پنهان آنکارا با رژیم صهیونیستی نه تنها ترکیه نتوانست از بهانه های کلوپ مسیحی اروپا بگذرد بلکه همچنان بهانه جویی های اتحادیه اروپا به دلیل هویت اسلامی مردم ترکیه پا برجا است. از دیگر سو، اقدامات مشکوک سرویس های امنیتی اسرائیل در کردستان ترکیه و ارائه برخی از گزارشات مبنی بر حمایت های مالی و تسلیحاتی اسرائیل از گروه تروریستی « پ ک ک » و تلاش این رژیم برای تضعیف وحدت ارضی ترکیه، زمینه ی تشدید حساسیت وبدبینی رهبران آنکارا و به ویژه مردم مسلمان ترکیه را نسبت به این رژیم فراهم نموده است.
ج) چهار روز قبل از حمله رژیم صهیونیستی به نوار غزه مقامات اسرائیل در آنکارا به مقامات این کشور قول مساعدی مبنی بر عدم حمله به نوار غزه را می دهند، ولی اسرائیلی ها بر خلاف قول خود به مقامات ترکیه، تهاجم نظامی به نوار غزه را آغاز می نمایند. این رویداد و عمق وحشیگری های رژیم جنایتکار اسرائیل موجبات دلخوری و تشدید نارضایتی مقامات ترکیه را فراهم آورد.
و در نهایت در پاسخ به سؤاال سوم نیز باید گفت:
الف) این اقدام اردوغان و پاسخ مثبت افکار عمومی در خاورمیانه به این حرکت شجاعانه، این امر را برای برخی از سران سازشکار عرب ثابت کرد که با سکوت و حمایت پیدا و پنهان از اسرائیل ، جز کاهش مشروعیت و تنفر افکار عمومی ملت های منطقه چیز دیگری را نصیب خود نخواهند کرد.
ب) اقدام نخست وزیر ترکیه فریاد مظلومیت ملت فلسطین را در قلب اروپا به گوش جهانیان رساند. اروپایی ها که تا دیروز به سانسور وقایع غزه می پرداختند، امروز در قلب اروپا باید شاهد دفاع از ملت ستم دیده فلسطین آن هم توسط مقامی که همزمان خواستار ورود به اتحادیه اروپا است باشند.
